Türkiye Cumhuriyeti

Tahran Büyükelçiliği

Bilgi Notları

Türkiye-İran Siyasi İlişkileri , 17.03.2016

Türkiye-İran ilişkileri ortak tarih, kültür ve coğrafyanın oluşturduğu güçlü temellere dayanmaktadır. İki ülke arasındaki 560 km’lik sınır 1639 yılında imzalanan Kasr-ı Şirin Anlaşması’yla çizilmiş ve bu tarihten sonra değişikliğe uğramamıştır. Uzun bir tarihi geçmişi bulunan ikili ilişkiler de genel itibariyle istikrarlı bir seyir izlemiştir. Türkiye ve İran diplomatik ilişkilerinin tarihi 19. yüzyılın ilk yarısına uzanmakta, hâlihazırda ise Türkiye İran’da Tarhan Büyükelçiliği’nin yanı sıra Tebriz, Urumiye ve Meşhed Başkonsoloslukları ile İran ise Türkiye’de Ankara Büyükelçiliği’nin yanı sıra İstanbul, Erzurum ve Trabzon Başkonsoloslukları ile temsil edilmektedir.

Günümüzde Türkiye’nin İran’la ikili ilişkileri içişlerine karışmama, karşılıklı saygı ve iyi komşuluk ilişkileri tesis etme anlayışıyla yürütülmektedir. Geçtiğimiz son on yılda iki ülke arasında ilişkiler çok boyutlu bir nitelik kazanmış, siyasi alanda kaydedilen ilerlemenin yanı sıra diğer birçok alanda işbirliği geliştirilmiş, ekonomik/ticari ilişkiler de ise büyük mesafe kat edilmiş, ancak özellikle 2012 yılında İran’a yönelik uluslararası yaptırımların sıkılaştırılması, son dönemde de uluslararası petrol fiyatlarının düşüşünün de etkisiyle, ikili ticaret hacminde bir düşüş yaşanmıştır. İran’ın nükleer programıyla bağlantılı uluslararası yaptırımların kaldırılmasıyla önümüzdeki dönemde ikili ekonomik/ticari ilişkilerimizin tekrar hız kazanması beklenmektedir.

Türkiye, bölgesel sınamalara rağmen, bu anlayış ve eğilimin devam etmesine önem vermekte, İran ile ilişkilerinin her alanda daha da ileri bir seviyeye taşınmasını arzu etmektedir. Geçmişte İran’ın nükleer programına ilişkin meselenin diplomatik yollarla çözülmesi için çaba gösteren Türkiye, nükleer meseleye ilişkin olarak 14 Temmuz 2015 tarihinde kabul edilen ve 16 Ocak 2016 tarihinde uygulanmaya başlanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı’nı memnuniyetle karşılamıştır.

İki komşu ülke arasındaki ilişkilerin kurumsal çerçevesinin güçlendirilmesi yönünde 2014 yılında önemli bir adım atılmış, o dönem Başbakan olarak görev yapan Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın 28-29 Ocak 2014 tarihinde İran’ı ziyareti sırasında Yüksek Düzeyli İşbirliği Konseyi (YDİK) kurulmasına ilişkin Ortak Bildiri imzalanmıştır. YDİK’in ilk toplantısı 9 Haziran 2014 tarihinde İran İslam Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Hasan Ruhani’nin Türkiye’yi ziyareti, ikinci toplantısı ise 7 Nisan 2015 tarihinde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın İran’ı ziyareti sırasında gerçekleştirilmiştir. YDİK’in üçüncü toplantısının ise 2016 yılında Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilmesi planlanmaktadır.

Diğer yandan, Türkiye ve İran arasında devam eden yüksek düzeyli ziyaretler ve temaslar ikili ilişkilerin geliştirilmesinde önemli rol oynamaktadır. Devlet Başkanları düzeyinde son ziyaret Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan’ın 7 Nisan 2015 tarihli Tahran ziyareti olmuştur. Başbakan Sayın Ahmet Davutoğlu, 4-5 Mart 2016 tarihlerinde Tahran’ı ziyaret etmiş, ziyarette iki ülke arasındaki ilişkilerin yeni dönemde her alanda daha da geliştirilmesi, bölgesel konularda da daha fazla istişarelerde bulunulması üzerinde taraflar mutabık kalmışlardır. Ziyaret vesilesiyle Sayın Başbakanımıza refakat eden 160 kadar işadamımız ve İranlı muhataplarının da katılımıyla 5 Mart günü Sayın Başbakanımız ve İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Sayın Cihangiri eş başkanlığında Türkiye-İran İş Forumu da düzenlenmiştir.

 

Son dönemde ayrıca, Cumhurbaşkanı Sayın Erdoğan 12 Aralık 2015 tarihinde Aşkabat’ta düzenlenen “Tarafsızlık Siyaseti: Barış, Güvenlik ve Kalkınma Adına Uluslararası İşbirliği” konulu konferans marjında İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Sayın İshak Cihangiri’yi kabul etmiş, 2015 BM Genel Kurulu marjında Başbakan Sayın Ahmet Davutoğlu, Cumhurbaşkanı Ruhani, dönemin Dışişleri Bakanı Sayın Feridun Sinirlioğlu ise Dışişleri Bakanı Cevad Zarif’le görüşmüş, ayrıca TBMM Başkanı Sayın İsmail Kahraman geçen Ocak ayıda Bağdat’ta düzenlenen İKÖPAB toplantısı marjında İran İslami Danışma Meclis Başkanı Ali Laricani ile bir görüşme yapmıştır. Asya-Pasifik ülkelerinden sorumlu İran Dışişleri Bakan Yardımcısı İbrahim Rahimpur Türkiye-İran siyasi istişareleri çerçevesinde 9 Şubat 2016 tarihinde Ankara’yı ziyaret etmiştir.