İran’ın İç Siyasi Yapısı Hakkında Genel Bilgiler , 26.2.2019

İran’ın İç Siyasi Yapısı Hakkında Genel Bilgiler

Genel:

Ayetullah Humeyni'nin 1 Şubat 1979 tarihinde Paris'ten Tahran'a gelişinden on gün sonra 11 Şubat 1979'da Pehlevi rejimi yıkılmış ve yerine 1 Nisan 1979 tarihinde İran İslam Cumhuriyeti ilan edilmiştir. Daha sonra hazırlanan Anayasa halkoyuna sunularak kabul edilmiş ve 3 Aralık 1979 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1989 yılında revize edilen İran Anayasasında, egemenliğin, yasama, yürütme ve yargı organları tarafından Dini Liderliğin gözetimi altında kullanılacağı ifade edilmektedir. Anayasaya göre, Cumhurbaşkanı yürütmenin başıdır. İran’daki önemli makam ve kurumlardan bazıları aşağıda sunulmuştur.

Devrim Rehberi / Dini Lider (Rehber-i Muazzam-ı İnkılab-ı İslami / İslam Devrimi’nin Yüce Önderi /Veli-yi Fakih)

Ayetullah Humeyni’nin geliştirdiği bir yönetim sistemi olan Velayet-i Fakih, Şii inancı uyarınca, On İkinci İmam olan Muhammed el-Mehdi (İmam-ı Zaman) dönünceye kadar ona vekâleten topluma liderlik edecek olan icra ve içtihat yetkisiyle donatılmış Devrim Rehberliği makamını öngörmektedir. Devrim Rehberi, İran'daki dini ve siyasi alanda yetkili en üst makamdır.

Devrim Rehberi ömür boyu süreyle görev yapmak üzere, din adamlarından oluşan 88 üyeli Uzmanlar Meclisi tarafından belirlenmektedir. Humeyni’nin 3 Haziran 1989’da vefatının ardından Devrim Rehberi olarak seçilen, dönemin Cumhurbaşkanı Ayetullah Seyid Ali Hamaney, halen bu görevi sürdürmektedir.

Cumhurbaşkanı (Reis-i Cumhur) ve Bakanlar Kurulu (Heyet-i Devlet)

İran'da yürütme görevini icra eden Hükümet, Cumhurbaşkanı, 13 Cumhurbaşkanı Yardımcısı (3’ü kadın) ve 18 Bakandan oluşmaktadır. Hükümet Başkanlığı (Başbakanlık), 1989 yılında yapılan Anayasa değişiklikleri sonucunda kaldırılmış ve Başkanlık sistemine geçilmiştir. Bununla beraber protokol açısından Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı Başbakan konumunda kabul edilmektedir.

Anayasa’da, Cumhurbaşkanı’nın, Dini Lider’den sonra ülkenin ikinci yüksek makamı olduğu kayıtlıdır.

Cumhurbaşkanı’nın önerisi üzerine Meclis tarafından tek tek güvenoyu almak suretiyle göreve gelen Bakanlar, aynı zamanda Milletvekilliği yapamamakta ve güvensizlik oyuyla Meclis tarafından görevlerinden alınabilmektedirler.

Cumhurbaşkanlığı görevini halen 19 Mayıs 2017 tarihinde düzenlenen Cumhurbaşkanlığı seçimlerini ikinci kez kazanan Hasan Ruhani yürütmektedir.

Anayasayı Koruyucular Konseyi (AKK) (Şuray-ı Nigehban)

Anayasayı Koruyucular Konseyi (AKK), Şeriatı, İslami dokuyu ve Anayasayı korumak, ülkede yapılan tüm seçimlere katılan adayların seçimlere girmek için ‘ehil’ olup olmadıklarına karar vermek ve seçim sonuçlarını tasdik etmek gibi görevlere sahiptir. Başkanlığını 1980 yılından bu yana Ayetullah Ahmed Cenneti yürütmektedir. Meclis'te kabul edilen kanunların Anayasa ve Şeriata uygunluğu da bu Konseyce incelenir.

Uzmanlar Meclisi (UM) (Meclis-i Hobregan)

86 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi, Rehberlik makamına atama yapma yetkisine sahiptir. Üyeleri 8 yıllık görev süresi için İran genelinde yapılan seçimler sonucunda belirlenen din adamlarından oluşur.

Halihazırda Başkanlığını Ayetullah Ahmed Cenneti yürütmektedir.

5. Uzmanlar Meclisi seçimleri 26 Şubat 2016 tarihinde gerçekleştirilmiş, Meclis yeni üyelerin katılımıyla 24 Mayıs 2016 tarihinde göreve başlamıştır.

İslami Danışma Meclisi (Meclis-i Şuray-ı İslami)

İran İslam Cumhuriyeti’nin temel yasama organı olan İslami Danışma Meclisi seçimle işbaşına gelen 290 üyeden oluşmaktadır. Milletvekillerinin görev süresi dört yıldır. İran’da seçilme yaşı 30-75, seçmen yaşı ise 18 olarak belirlenmiştir. Ali Erdeşir Laricani hâlihazırda 10. Dönem İslami Danışma Meclisi Başkanlığı görevini yürütmektedir.

10. Meclis seçimleri 26 Şubat 2016 tarihinde gerçekleştirilmiş, yeni Meclis görevine 28 Mayıs 2016 tarihinde başlamıştır.

Devlet Uzlaştırma Konseyi (DUK) (Şuray-ı Teşhis-i Maslahat-i Nizam-Rejimin Yararını Belirleme Konseyi)

Devlet Uzlaştırma Konseyi (tam Türkçe tercümesi “Rejimin Yararını (Maslahatını) Belirleme Konseyi’dir) Anayasayı Koruyucular Konseyi ile Meclis arasında yasama sürecine ilişkin ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların giderilmesi amacıyla Ayetullah Humeyni tarafından kurulmuştur.

Daha önce iki dönem Cumhurbaşkanlığı yapmış olan Ayetullah Ali Ekber Haşimi Rafsancani’nin 8 Ocak 2017 tarihindeki vefatının ardından bu göreve Ayetullah Mahmud Şahrudi atanmıştır. Ayetullah Şahrudi’nin ise 24 Aralık 2018 tarihinde vefat etmesiyle anılan görevi Yargı Erki Başkanı Sadık Amoli Laricani üstlenmiştir.

Yargı Erki (Kuvve-i Kazaiye)

Ülkedeki en yüksek adli makamdır. Başkanı beş yıllığına Dini Lider tarafından atanır.

Başkanı aynı zamanda Devlet Uzlaştırma Konseyi (DUK)
Başkanlığını yürüten
Ayetullah Sadık Laricani’dir.

İdari Yapı

İran, Elburz, Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Buşehr, Çarmahal ve Bahtiyari, Erdebil, Fars, Gilan, Golestan, Hamedan, Güney Horasan, Kuzey Horasan, Horasan Razavi, Hormuzgan, Huzistan, İlam, İsfahan, Kahkuliye ve Boyarahmed, Kazvin, Kirman, Kirmanşah, Kum, Kürdistan, Loristan, Mazenderan, Merkezi, Semnan, Sistan ve Belucistan, Tahran, Yazd ve Zencan olmak üzere “Ostan” adı verilen 31 vilayete ayrılmıştır. Vilayetler şehristanlara (il), şehristanlar, kazalara; kazalar da köylere ayrılmıştır.

İçişleri Bakanlığı’na bağlı olan bu vilayetler, birer Genel Vali (Ostandar) tarafından idare edilmektedir. Dini Lider tarafından da her vilayet için Cuma İmamı ataması yapılmaktadır. Ayrıca, Belediyeler de bulunmakta, Belediye Başkanlarını, halk tarafından seçilen Belediye Konseyi üyeleri seçmektedirler.

Cumhurbaşkanı Ruhani Hükümeti Kabinesi ve Cumhurbaşkanı Yardımcıları:

Hükümet kabine listesi ile Cumhurbaşkanı Yardımcıları listesi aşağıda sunulmaktadır.

Cumhurbaşkanı Yardımcıları:

1. İshak Cihangiri Cumhurbaşkanı BirinciYardımcısı

2. Dr. Mahmud Vaizi, Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı

3. Dr. Muhammed Nihavendiyan, Ekonomi İşlerinden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı

4. Dr. Muhammed Bager Nobaht,CumhurbaşkanıYardımcısı-Bütçe ve Planlama Kurumu Başkanı

5.Cemşid Ensari,CumhurbaşkanıYardımcısı-İstihdam ve İdari İşler Kurumu Başkanı

6.Dr. Laya Cüneydi,Hukuki İşlerden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı

7.Dr. Hüseyin Ali Emiri,Parlamento İşlerindenSorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı

8.Dr. Surena Settari,Bilim ve Teknoloji İşlerinden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı

9.Dr. Masume Ebtekar,Kadın ve Aile İşlerinden Sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı

10.Dr. Ali Asgar Munesan,Cumhurbaşkanı Yardımcısı-Kültürel Miras, El Sanatları ve Turizm Kurumu Başkanı

11.Dr. Ali Ekber Salihi,Cumhurbaşkanı Yardımcısı-Atom Enerjisi Kurumu Başkanı

12.Seyed Muhammed Ali Şehidi,Cumhurbaşkanı Yardımcısı-Şehitler ve Gaziler Vakfı Başkanı

13.Dr. İsa Kelanteri,Cumhurbaşkanı Yardımcısı- Çevre Koruma Kurumu Başkanı

Kabine Listesi:


1.MuhammedCevad Zarif, Dışişleri Bakanı

2. Abdulrıza Rahmani Fazlı, İçişleri Bakanı

3. EmirHatemi, Savunma ve Silahlı Kuvvetleri Destekleme Bakanı

4. Muhammed Şeriatmedari, Kooperatif, Çalışma ve Sosyal Refah Bakanı

5. Rıza Rahmani, Sanayi, Maden ve Ticaret Bakanı

6. Ferhad Dejpasand, Ekonomi İşleri ve Maliye Bakanı

7. Bijan Namdar Zengene, Petrol Bakanı

8. Mahmud Alevi, İstihbarat Bakanı

9. Rıza Ardakanian, Enerji Bakanı

10. Mansur Golami, Bilim, Araştırma ve Teknoloji Bakanı

11. Muhammed Bethai, Eğitim Bakanı

12. MahmudHücceti, Tarım Seferberliği Bakanı

13. Sait Namaki, Sağlık, Tedavi ve Tıbbı Eğitim Bakanı

14. Mahmud Cevad Azeri Cehromi, İletişim ve Enformasyon Teknolojisi Bakanı

15. Alirıza Avayi, Adalet Bakanı

16. Abbas Salehi, Kültür ve İslami İrşad Bakanı

17. Muhammed İslami, Yol ve Şehir Planlama Bakanı

18. Mesud Soltanifar, Spor ve Gençlik Bakanı

Pazar - Perşembe

09:00 - 18:00

KONSOLOSLUK ŞUBESİ ÇALIŞMA SAATLERİ : 09:00 - 12:30 ARASIDIR.
1.1.2020 1.1.2020 YILBAŞI
29.1.2020 29.1.2020 Hz. Fatemeh Zehra'nın Ölüm Yıldönümü
11.2.2020 11.2.2020 Devrim Yıldönümü
8.3.2020 8.3.2020 Hz.İmam Ali'nin Doğum Yıldönümü
19.3.2020 19.3.2020 Petrolün Millileştirilmesi
20.3.2020 23.3.2020 Nevruz (4 gün)
22.3.2020 22.3.2020 Hz. Muhammed'in Peygamberlik mertebesine ulaşması
31.3.2020 31.3.2020 İran İslam Cumhuriyeti Günü
1.4.2020 1.4.2020 Doğa Günü
9.4.2020 9.4.2020 Hz. Mehdi'nin Doğum Yıldönümü
23.4.2020 23.4.2020 Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı
1.5.2020 1.5.2020 Emek ve Dayanışma Günü
15.5.2020 15.5.2020 Hz. Ali'nin Ölüm Yıldönümü
19.5.2020 19.5.2020 Atatürk'ü Anma ve Gençlik ve Spor Bayramı
24.5.2020 26.5.2020 Ramazan Bayramı (İran'da son anda bayram tarihi ileri ya da geri alınabilir) 2 gün
3.6.2020 3.6.2020 İmam Humeyni'nin Ölüm Yıldönümü
4.6.2020 4.6.2020 15 Hordad Ayaklanması
17.6.2020 17.6.2020 Hz. İmam Jafar Sadegh'in Ölüm Yıldönümü
15.7.2020 15.7.2020 Demokrasi ve Milli Birlik Günü
31.7.2020 1.8.2020 Kurban Bayramı (İran'da 1 gündür(31 Temmuz))
8.8.2020 8.8.2020 Ghader-e Khom Bayramı
29.8.2020 29.8.2020 Tasooa
30.8.2020 30.8.2020 Ashoora
30.8.2020 30.8.2020 Zafer Bayramı
8.10.2020 8.10.2020 Arbain (İmam Hüseyin'in Ölümünün 40. Günü)
16.10.2020 16.10.2020 Hz. Peygamberin Ölüm Yıldönümü
17.10.2020 17.10.2020 Hz. İmam Rıza'nın Ölüm Yıldönümü
25.10.2020 25.10.2020 Hz. Hasan Asgari'nin Ölüm yıldönümü
25.10.2020 25.10.2020 Hz. Mehdi'nin imametinin başlamasının yıldönümü
29.10.2020 29.10.2020 Cumhuriyet Bayramı
3.11.2020 3.11.2020 Hz. Muhammed'in Doğum Yıldönümü
3.11.2020 3.11.2020 Hz. İmam Jafar'in Doğum Yıldönümü